Związki między funkcjami trygonometrycznymi pozwalają wyznaczać ich wartości i upraszczać wyrażenia. Poznaj jedynkę trygonometryczną oraz zależności między sinusem, cosinusem, tangensem i cotangensem, a następnie zastosuj je w zadaniach.
Dla dowolnego kąta Wzór matematyczny: alfa ∊< 0 stopni przecinek 180 stopni większe niż. ∊ α ∊< 0 ° , 180 ° > zachodzą:
1. Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. s i n 2 α + c o s 2 α = 1 ⇠ JEDYNKA TRYGONOMETRYCZNA
( nie myl z zapisem Wzór matematyczny: s i n alfa do kwadratu różne od s i n do kwadratu alfa. s i n α 2 ≠ s i n 2 α , prawdziwe jest Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa równa się nawias otwierający s i n alfa nawias zamykający do kwadratu. s i n 2 α = ( s i n α ) 2 ,
czyli dla Wzór matematyczny: s i n alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka. s i n α = 1 2 , Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa. s i n 2 α Wzór matematyczny: równa się nawias otwierający ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka nawias zamykający do kwadratu. = ( 1 2 ) 2 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 1; mianownik 4; koniec ułamka. = 1 4
2. Wzór matematyczny: t g alfa równa się ułamek: licznik s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka. t g α = s i n α c o s α (Wzór matematyczny: s i n alfa różne od 0. s i n α ≠ 0 i Wzór matematyczny: c o s alfa różne od 0. c o s α ≠ 0 )
Wzór matematyczny: c t g alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik t g alfa; koniec ułamka. c t g α = 1 t g α Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik c o s alfa; mianownik s i n alfa; koniec ułamka. = c o s α s i n α
Uwaga: Tego nie musisz wkuwać! Wybrane wzory matematyczne - CKE strona 15.
Przykład: Oblicz wartość pozostałych funkcji trygonometrycznych kąta ostrego Wzór matematyczny: alfa. α , jeśli
a) Wzór matematyczny: s i n alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka. s i n α = 1 2 ,
b) Wzór matematyczny: t g alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: 2; koniec pierwiastka. t g α = 2
a) Z jedynki trygonometrycznej wyznaczamy Wzór matematyczny: c o s alfa. c o s α , podstawiając wartość sinusa
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. s i n 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: nawias otwierający ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka nawias zamykający do kwadratu plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. ( 1 2 ) 2 + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: ułamek: licznik 1; mianownik 4; koniec ułamka plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. 1 4 + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: c o s do kwadratu alfa równa się 1 minus ułamek: licznik 1; mianownik 4; koniec ułamka. c o s 2 α = 1 − 1 4 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 3; mianownik 4; koniec ułamka. = 3 4
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 3; mianownik 4; koniec ułamka; koniec pierwiastka. c o s α = 3 4 ∨ Wzór matematyczny: c o s alfa równa się minus pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 3; mianownik 4; koniec ułamka; koniec pierwiastka. c o s α = − 3 4
Uwaga: W pierwszej ćwiartce układu współrzędnych (dla kątów ostrych) wszystkie funkcje trygonometryczne są dodatnie.
Bierzemy dodatnią wartość
Wzór matematyczny: c o s alfa. c o s α .
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 3; mianownik 4; koniec ułamka; koniec pierwiastka. c o s α = 3 4 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 2; koniec ułamka. = 3 2
Podstawiamy do wzoru na tangensa:
Wzór matematyczny: t g alfa równa się ułamek: licznik s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka. t g α = s i n α c o s α Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 2; koniec ułamka; mianownik ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka; koniec ułamka. = 3 2 1 2 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 2; koniec ułamka razy ułamek: licznik 2; mianownik 1; koniec ułamka. = 3 2 ⋅ 2 1 Wzór matematyczny: równa się pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka. = 3
Odpowiedź: Dla Wzór matematyczny: s i n alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka. s i n α = 1 2 , Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 2; koniec ułamka. c o s α = 3 2 i Wzór matematyczny: t g alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka. t g α = 3 .
b) Mając dany tangens kąta wyznaczamy zależność między Wzór matematyczny: s i n alfa. s i n α i Wzór matematyczny: c o s alfa. c o s α :
Wzór matematyczny: 2 równa się t g alfa. 2 = t g α
Wzór matematyczny: 2 równa się ułamek: licznik s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka. 2 = s i n α c o s α /Wzór matematyczny: razy c o s alfa. ⋅ c o s α
Wzór matematyczny: 2 razy c o s alfa równa się s i n alfa. 2 ⋅ c o s α = s i n α
Podstawiamy wartość tego sinusa do jedynki trygonometrycznej:
Wzór matematyczny: nawias otwierający 2 razy c o s alfa nawias zamykający do kwadratu plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. ( 2 ⋅ c o s α ) 2 + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: nawias otwierający 2 nawias zamykający do kwadratu razy c o s do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. ( 2 ) 2 ⋅ c o s 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: 2 c o s do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. 2 c o s 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: 3 c o s do kwadratu alfa równa się 1. 3 c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: c o s do kwadratu alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik 3; koniec ułamka. c o s 2 α = 1 3
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 1; mianownik 3; koniec ułamka; koniec pierwiastka. c o s α = 1 3 ∨ Wzór matematyczny: c o s alfa równa się minus pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 1; mianownik 3; koniec ułamka; koniec pierwiastka. c o s α = − 1 3
Bierzemy wartość dodatnią:
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 1; mianownik 3; koniec ułamka; koniec pierwiastka. c o s α = 1 3 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; koniec ułamka. = 1 3
Usuwamy niewymierność:
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; koniec ułamka razy ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; koniec ułamka. c o s α = 1 3 ⋅ 3 3 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 3; koniec ułamka. = 3 3
Obliczamy Wzór matematyczny: s i n alfa. s i n α podstawiając do równania wyznaczonego wcześniej
Wzór matematyczny: pierwiastek kwadratowy z: 2; koniec pierwiastka razy c o s alfa równa się s i n alfa. 2 ⋅ c o s α = s i n α
Wzór matematyczny: pierwiastek kwadratowy z: 2; koniec pierwiastka razy ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 3; koniec ułamka równa się s i n alfa. 2 ⋅ 3 3 = s i n α
Wzór matematyczny: s i n alfa równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 6; koniec pierwiastka; mianownik 3; koniec ułamka. s i n α = 6 3
Odpowiedź: Dla Wzór matematyczny: t g alfa równa się pierwiastek kwadratowy z: 2; koniec pierwiastka. t g α = 2 : Wzór matematyczny: s i n alfa równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 6; koniec pierwiastka; mianownik 3; koniec ułamka. s i n α = 6 3 i Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 3; koniec pierwiastka; mianownik 3; koniec ułamka. c o s α = 3 3 .
Przykład: Udowodnij równość dla dowolnego kąta ostrego Wzór matematyczny: alfa. α .
a) Wzór matematyczny: ułamek: licznik s i n alfa; mianownik 1 minus c o s alfa; koniec ułamka równa się ułamek: licznik 1 plus c o s alfa; mianownik s i n alfa; koniec ułamka. s i n α 1 − c o s α = 1 + c o s α s i n α
b) Wzór matematyczny: ułamek: licznik s i n alfa plus c o s alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka równa się 1 plus t g alfa. s i n α + c o s α c o s α = 1 + t g α
a) Metodą “na krzyż” upraszczamy równanie do postaci:
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa równa się nawias otwierający 1 minus c o s alfa nawias zamykający razy nawias otwierający 1 plus c o s alfa nawias zamykający. s i n 2 α = ( 1 − c o s α ) ⋅ ( 1 + c o s α )
Po prawej stronie równania korzystamy ze wzoru redukcyjnego Wzór matematyczny: nawias otwierający nawias otwierający a plus b nawias zamykający razy nawias otwierający a minus b nawias zamykający równa się a do kwadratu minus b do kwadratu nawias zamykający. ( ( a + b ) ⋅ ( a − b ) = a 2 − b 2 )
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa równa się 1 minus c o s do kwadratu alfa. s i n 2 α = 1 − c o s 2 α
Z jedynki trygonometrycznej wiemy, że Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa równa się 1 minus c o s do kwadratu alfa. s i n 2 α = 1 − c o s 2 α , a stąd otrzymujemy
Wzór matematyczny: 1 minus c o s do kwadratu alfa równa się 1 minus c o s do kwadratu alfa. 1 − c o s 2 α = 1 − c o s 2 α
Czyli lewa strona jest równa prawej stronie równania.
b) Zaczynamy od przeniesienia danych na jedną stronę
Wzór matematyczny: ułamek: licznik s i n alfa plus c o s alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka równa się 1 plus t g alfa. s i n α + c o s α c o s α = 1 + t g α
Wzór matematyczny: ułamek: licznik s i n alfa plus c o s alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka minus 1 minus t g alfa równa się 0. s i n α + c o s α c o s α − 1 − t g α = 0
Dowodzimy, że Wzór matematyczny: L równa się 0. L = 0 .
Wzór matematyczny: L równa się ułamek: licznik s i n alfa plus c o s alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka minus 1 minus ułamek: licznik s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka. L = s i n α + c o s α c o s α − 1 − s i n α c o s α Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik s i n alfa plus c o s alfa minus s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka minus 1. = s i n α + c o s α − s i n α c o s α − 1 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik c o s alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka minus 1. = c o s α c o s α − 1 Wzór matematyczny: równa się 1 minus 1 równa się 0. = 1 − 1 = 0
Przykład: Oblicz wartość wyrażenia Wzór matematyczny: pierwiastek kwadratowy z: t g do kwadratu alfa plus 1; koniec pierwiastka. t g 2 α + 1 , jeżeli Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik 8; mianownik 17; koniec ułamka. c o s α = 8 17 .
Wyliczamy wartość sinusa z jedynki trygonometrycznej
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. s i n 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa plus nawias otwierający ułamek: licznik 8; mianownik 17; koniec ułamka nawias zamykający do kwadratu równa się 1. s i n 2 α + ( 8 17 ) 2 = 1
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa plus ułamek: licznik 64; mianownik 289; koniec ułamka równa się 1. s i n 2 α + 64 289 = 1
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa równa się 1 minus ułamek: licznik 64; mianownik 289; koniec ułamka. s i n 2 α = 1 − 64 289 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 225; mianownik 289; koniec ułamka. = 225 289
Wzór matematyczny: s i n alfa równa się ułamek: licznik 15; mianownik 17; koniec ułamka. s i n α = 15 17 ∨ Wzór matematyczny: s i n alfa równa się minus ułamek: licznik 15; mianownik 17; koniec ułamka. s i n α = − 15 17
Bierzemy wartość dodatnią, bo Wzór matematyczny: alfa. α jest kątem ostrym.
Stąd Wzór matematyczny: t g alfa równa się ułamek: licznik s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka. t g α = s i n α c o s α Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik ułamek: licznik 15; mianownik 17; koniec ułamka; mianownik ułamek: licznik 8; mianownik 17; koniec ułamka; koniec ułamka. = 15 17 8 17 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 15; mianownik 17; koniec ułamka razy ułamek: licznik 17; mianownik 8; koniec ułamka. = 15 17 ⋅ 17 8 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 15; mianownik 8; koniec ułamka. = 15 8
Podstawiamy do wyrażenia:
Wzór matematyczny: pierwiastek kwadratowy z: t g do kwadratu alfa plus 1; koniec pierwiastka. t g 2 α + 1 Wzór matematyczny: równa się pierwiastek kwadratowy z: nawias otwierający ułamek: licznik 15; mianownik 8; koniec ułamka nawias zamykający do kwadratu plus 1; koniec pierwiastka. = ( 15 8 ) 2 + 1 Wzór matematyczny: równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 225; mianownik 64; koniec ułamka plus 1; koniec pierwiastka. = 225 64 + 1 Wzór matematyczny: równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 225 plus 64; mianownik 64; koniec ułamka; koniec pierwiastka. = 225 + 64 64 Wzór matematyczny: równa się pierwiastek kwadratowy z: ułamek: licznik 289; mianownik 64; koniec ułamka; koniec pierwiastka. = 289 64 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 17; mianownik 8; koniec ułamka. = 17 8
Odpowiedź: Wartość tego wyrażenia wynosi Wzór matematyczny: ułamek: licznik 17; mianownik 8; koniec ułamka. 17 8 .
Przykład: Oblicz Wzór matematyczny: ułamek: licznik s i n do sześcianu alfa plus 3 c o s do sześcianu alfa; mianownik s i n alfa; koniec ułamka. s i n 3 α + 3 c o s 3 α s i n α , jeśli Wzór matematyczny: alfa. α jest kątem ostrym i Wzór matematyczny: t g alfa równa się 2. t g α = 2 .
Korzystając ze wzoru na Wzór matematyczny: t g alfa równa się ułamek: licznik s i n alfa; mianownik c o s alfa; koniec ułamka równa się 2. t g α = s i n α c o s α = 2 możemy wyznaczyć zależność
Wzór matematyczny: s i n alfa równa się 2 c o s alfa. s i n α = 2 c o s α
Wstawiamy wartość sinusa do jedynki trygonometrycznej.
Wzór matematyczny: s i n do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. s i n 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: nawias otwierający 2 c o s alfa nawias zamykający do kwadratu plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. ( 2 c o s α ) 2 + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: 2 do kwadratu c o s do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. 2 2 c o s 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: 4 c o s do kwadratu alfa plus c o s do kwadratu alfa równa się 1. 4 c o s 2 α + c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: 5 c o s do kwadratu alfa równa się 1. 5 c o s 2 α = 1
Wzór matematyczny: c o s do kwadratu alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik 5; koniec ułamka. c o s 2 α = 1 5
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka. c o s α = 1 5 ∨ Wzór matematyczny: c o s alfa równa się minus ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka. c o s α = − 1 5
Bierzemy wartość dodatnią:
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka. c o s α = 1 5
Usuwamy niewymierność:
Wzór matematyczny: c o s alfa równa się ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka. c o s α = 1 5 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 1; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka razy ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka. = 1 5 ⋅ 5 5 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka. = 5 5
Wracamy do podstawienia:
Wzór matematyczny: s i n alfa równa się 2 c o s alfa. s i n α = 2 c o s α Wzór matematyczny: równa się 2 razy ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka. = 2 ⋅ 5 5 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 2 pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka. = 2 5 5
Podstawiamy do wyrażenia:
Wzór matematyczny: ułamek: licznik s i n do sześcianu alfa plus 3 c o s do sześcianu alfa; mianownik s i n alfa; koniec ułamka. s i n 3 α + 3 c o s 3 α s i n α Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik nawias otwierający ułamek: licznik 2 pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka nawias zamykający do sześcianu plus 3 nawias otwierający ułamek: licznik pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka nawias zamykający do sześcianu; mianownik ułamek: licznik 2 pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka; koniec ułamka. = ( 2 5 5 ) 3 + 3 ( 5 5 ) 3 2 5 5 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik ułamek: licznik 8 nawias otwierający pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka nawias zamykający do sześcianu; mianownik 125; koniec ułamka plus ułamek: licznik 3 nawias otwierający pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka nawias zamykający do sześcianu; mianownik 125; koniec ułamka; mianownik ułamek: licznik 2 pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 5; koniec ułamka; koniec ułamka. = 8 ( 5 ) 3 125 + 3 ( 5 ) 3 125 2 5 5 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 11 nawias otwierający pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka nawias zamykający do kwadratu pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; mianownik 125; koniec ułamka razy ułamek: licznik 5; mianownik 2 pierwiastek kwadratowy z: 5; koniec pierwiastka; koniec ułamka. = 11 ( 5 ) 2 5 125 ⋅ 5 2 5 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 11 razy 5; mianownik 2; koniec ułamka. = 11 ⋅ 5 2 Wzór matematyczny: równa się ułamek: licznik 55; mianownik 2; koniec ułamka. = 55 2 Wzór matematyczny: równa się 27 ułamek: licznik 1; mianownik 2; koniec ułamka. = 27 1 2
Komentarze