UCZ SIĘ KROK PO KROKU

Średniookresowe tempo zmian

Średniookresowe tempo zmian (zwane również średnim lub średniorocznym tempem zmian czy wzrostu) mówi nam jak średnio zmieniają się wartości z okresu na okres.

Możemy policzyć je na 2 sposoby:

Wzór 1:

Średniookresowe tempo zmian wykorzystując wartości w pierwszym i końcowym okresie.
i―g=yny0n−1
gdzie:
yn to wartość z ostatniego okresu
y0 z pierwszego okresu
n to liczba okresówPotem obliczamy stopę zmian: r=i―g−1

Przykład 1:

Lata (t) Produkcja (y)
2003 50
2004 52
2005 48
2006 46
2007 51
2008 54
Mamy n=6 okresów, wartość w ostatnim okresie to 54 a w pierwszym to 50 więc średniookresowe tempo zmian liczymy następująco:
i―g=54506−1=1,0155
r=1,0155−1=0,0155
A więc wartości rosły średnio o 1,55% co roku.

Wzór 2:

Średniookresowe tempo zmian wykorzystując indeksy łańcuchowe - liczymy średnią harmoniczną wszystkich indeksów łańcuchowych
i―g=in/n−1⋅in−1/n−2⋅…⋅i2/1⋅i1/0n−1
Gdzie:
in/n−1 - ostatni indeks łańcuchowy
i1/0 - pierwszy indeks łańcuchowyPotem obliczamy stopę zmian: r=i―g−1

Przykład 2:

Lata (t) Produkcja (y) Indeksy łańcuchowe
2003 50 1
2004 52 1,040
2005 48 0,923
2006 46 0,958
2007 51 1,109
2008 54 1,059

(indeksy łańcuchowe liczymy dzieląc wartość z danego okresu przez wartość z poprzedniego okresu)

Więc
i―g=1⋅1,04⋅0,923⋅0,958⋅1,109⋅1,0595=1,0155 Obliczamy stopę zmian:
r=1,0155−1=0,0155
Odp: Wartości rosły średnio o 1,55% co roku.
Uwaga: Odpowiedź podajemy w procentach.
Uwaga 2: Jeżeli i―g wyjdzie mniejsze niż 1 to mówimy o średniookresowym tempie spadku np. i―g=0,95, to r=0,95−1=−0,05 a więc co okres wartości maleją średnio o 5%.

Prognozowanie wielkości w przyszłości

Często w poleceniu mamy wyliczyć średnie tempo zmian, a następnie policzyć prognozę wartości np. za 3 lata.
Korzystamy wtedy ze wzoru na procent składany:
Kn=K0(1+r)n
Gdzie:
Kn - wartość końcowa
K0 - wartość początkowa
r - stopa procentowa
n - liczba okresów.

Przykład 3: Średnioroczne tempo wzrostu spożycia wyrobów tytoniowych jest równe 4,2%. Jeśli dziś kupujemy 450 paczek papierosów to ile ich będziemy kupować za trzy lata zakładając, że tempo zmian poziomu spożycia pozostanie takie samo?
Rozwiązanie: Z treści zadania wiemy, że:
i―g=0,042
Za 3 lata będziemy kupować:
450(1+0,042)3=509,11
Odpowiedź: Za 3 lata będziemy kupować około 509 paczek papierosów rocznie.

Typowe zadania

Przykład 4: Oblicz średniookresowe tempo zmian dynamiki cen:

Rok Cena produktu
2000 20
2001 24
2002 25
2003 32
2004 36

Rozwiązanie: Szeregi przedstawiają dynamikę cen towaru (w zł):

(tabelkę przedstawiliśmy tym razem poziomo a nie pionowo)

Lata 2000 2001 2002 2003 2004
Numery okresów (n) 0 1 2 3 4
Wartość cechy (yn) 20 24 25 32 36
Indeksy łańcuchowe
(in/n−1)
1 1,20 1,04 1,28 1,125
Indeksy jednopodstawowe (in/0) 1 1,20 1,25 1,60 1,80

Ze wzoru 1 - podstawawiamy ostatnią i pierwszą wartość:
i―g=36204
Ze wzoru 2 - podstawiamy indeksy łańcuchowe:
i―g=1,20⋅1,04⋅1,28⋅1,1254
i―g=1,84
Zatem
r=i―g−1=1,84−1=0,158
Interpretacja: W latach 2000-2004 cena towaru wzrastała przeciętnie z roku na rok o 15,8% (średnie roczne tempo wzrostu cen wynosi 0,158⋅100%=15,8%).

Przykład 5: Oblicz średniookresowe tempo zmian liczby kiosków w Polsce w latach 2006-2009:

Rok Liczba kiosków
2006 15789
2007 15935
2008 15521
2009 14758

Rozwiązanie: Poniższa tabela przedstawia tempo zmian liczby kiosków w Polsce w latach 2006-2009:

Rok Liczba kiosków Indeksy jednopodstawowe
(it/t∗=2006)
Indeksy łańcuchowe
(it/t−1)
2006 15789 1 1
2007 15935 1,009 1,009
2008 15521 0,983 0,974
2009 14758 0,935 0,951

Ze wzoru 1 - podstawawiamy ostatnią i pierwszą wartość:
i―g=14758157893
Ze wzoru 2 - podstawiamy indeksy łańcuchowe:
i―g=1,009⋅0,974⋅0,9513
i―g=0,9353
Zatem
i―g=0,978
Obliczamy średnie tempo zmian:
r=0,978−1
r=−0,022
Interpretacja: W latach 2006-2009 liczba kiosków spadała z roku na rok o przeciętnie 2,2%.

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *