Średniookresowe tempo zmian (zwane również średnim lub średniorocznym tempem zmian czy wzrostu) mówi nam jak średnio zmieniają się wartości z okresu na okres.
Możemy policzyć je na 2 sposoby:
Wzór 1:
Średniookresowe tempo zmian wykorzystując wartości w pierwszym i końcowym okresie.
gdzie: to wartość z ostatniego okresu z pierwszego okresu to liczba okresówPotem obliczamy stopę zmian:
Przykład 1:
Lata
Produkcja
2003
50
2004
52
2005
48
2006
46
2007
51
2008
54
Mamy n=6 okresów, wartość w ostatnim okresie to 54 a w pierwszym to 50 więc średniookresowe tempo zmian liczymy następująco:
A więc wartości rosły średnio o 1,55% co roku.
Wzór 2:
Średniookresowe tempo zmian wykorzystując indeksy łańcuchowe - liczymy średnią harmoniczną wszystkich indeksów łańcuchowych
Gdzie: - ostatni indeks łańcuchowy - pierwszy indeks łańcuchowyPotem obliczamy stopę zmian:
Przykład 2:
Lata
Produkcja
Indeksy łańcuchowe
2003
50
1
2004
52
1,040
2005
48
0,923
2006
46
0,958
2007
51
1,109
2008
54
1,059
(indeksy łańcuchowe liczymy dzieląc wartość z danego okresu przez wartość z poprzedniego okresu)
Więc Obliczamy stopę zmian: Odp: Wartości rosły średnio o 1,55% co roku.
Uwaga: Odpowiedź podajemy w procentach.
Uwaga 2: Jeżeli wyjdzie mniejsze niż 1 to mówimy o średniookresowym tempie spadku np. , to a więc co okres wartości maleją średnio o 5%.
Prognozowanie wielkości w przyszłości
Często w poleceniu mamy wyliczyć średnie tempo zmian, a następnie policzyć prognozę wartości np. za 3 lata.
Korzystamy wtedy ze wzoru na procent składany:
Gdzie: - wartość końcowa - wartość początkowa - stopa procentowa - liczba okresów.
Przykład 3: Średnioroczne tempo wzrostu spożycia wyrobów tytoniowych jest równe 4,2%. Jeśli dziś kupujemy 450 paczek papierosów to ile ich będziemy kupować za trzy lata zakładając, że tempo zmian poziomu spożycia pozostanie takie samo?
Rozwiązanie: Z treści zadania wiemy, że:
Za 3 lata będziemy kupować: Odpowiedź: Za 3 lata będziemy kupować około 509 paczek papierosów rocznie.
Typowe zadania
Przykład 4: Oblicz średniookresowe tempo zmian dynamiki cen:
Rok
Cena produktu
2000
20
2001
24
2002
25
2003
32
2004
36
Rozwiązanie: Szeregi przedstawiają dynamikę cen towaru (w zł):
(tabelkę przedstawiliśmy tym razem poziomo a nie pionowo)
Lata
2000
2001
2002
2003
2004
Numery okresów
0
1
2
3
4
Wartość cechy
20
24
25
32
36
Indeksy łańcuchowe
1
1,20
1,04
1,28
1,125
Indeksy jednopodstawowe
1
1,20
1,25
1,60
1,80
Ze wzoru 1 - podstawawiamy ostatnią i pierwszą wartość:
Ze wzoru 2 - podstawiamy indeksy łańcuchowe:
Zatem Interpretacja: W latach 2000-2004 cena towaru wzrastała przeciętnie z roku na rok o (średnie roczne tempo wzrostu cen wynosi ).
Przykład 5: Oblicz średniookresowe tempo zmian liczby kiosków w Polsce w latach 2006-2009:
Rok
Liczba kiosków
2006
15789
2007
15935
2008
15521
2009
14758
Rozwiązanie: Poniższa tabela przedstawia tempo zmian liczby kiosków w Polsce w latach 2006-2009:
Rok
Liczba kiosków
Indeksy jednopodstawowe
Indeksy łańcuchowe
2006
15789
1
1
2007
15935
1,009
1,009
2008
15521
0,983
0,974
2009
14758
0,935
0,951
Ze wzoru 1 - podstawawiamy ostatnią i pierwszą wartość:
Ze wzoru 2 - podstawiamy indeksy łańcuchowe:
Zatem
Obliczamy średnie tempo zmian: Interpretacja: W latach 2006-2009 liczba kiosków spadała z roku na rok o przeciętnie .
Komentarze